Þjóstólfs saga Hamramma This work is an original edition transcribed from the source manuscript, July 2007 Edition and encoding by Stephanie A. Schlitz, Bloomsburg University of Pennsylvania Web development by Garrick S. Bodine,Penn State University Stephanie A. Schlitz Bloomsburg University of Pennsylvania July 2007

Freely available for purposes of academic research and teaching.

 Reykjavík Arni Magnusson Institute for Icelandic Studies KB Additamenta 376, 4to 1r–57v Þorleifur Árason Adaldahl Saga af Þjóstólfi hamramma Svarfdælskum Early Modern Icelandic

A spiral curl is written on the flyleaf beneath the title.

 Lbs 1935, 4to; this work is a nineteenth-century copy of Add 376, 4to JS 225, 4to; this manuscript is a copy of Add 376, 4to, made in 1890 by Bjarnhéðinn Jónsson Guðni Jónsson (GJ), Íslendinga sögur: 20th c. (1946); this collection of Icelandic sagas includes a normalized edition of Add 376, 4to. Paper 205 163

The saga is written on both verso and recto, but the leaves are not paginated.

Written in a single hand.

Keypt á uppboði eftir konferensráð Werlauff. A single article discusses the origin of this manuscript; see: Peter Jorgensen Þjóstólfs saga Hamramma: The Case for Forgery Gripla III: 96-103 1979

Corrections, where they are included, are enclosed within choice tags beside the original text, which is tagged sic.

This is a non-normalized semi-diplomatic transcription. I have generally attempted to represent the text as written in the original manuscript. However, there are some exceptions: The light superior curl that may occur with u is not included, as it is likely a feature of the paleography rather than an indication of length. A superior curl is also often written over other vowels, but because it appears to represent a stylistic flourish, it is not reproduced. The acute accent mark usually associated with length is used inconsistently; I have reproduced it only where clearly indicated by the scribe. I have dotted the occasionally undotted i, but only crossed eth is rendered ð. Crossed z is rendered z. Only those forms that are clearly distinguished as majuscules are capitalized, and I have attempted to reproduce punctuation faithfully. A normalized version, generated via a choice, orig, reg tag sequence, will be available shortly.

Saga af Þióstolfi Hamrama Svarfdælsum

Kona er nefnd Ing velldur hún bió at Ing- velldarstỏdum i Svarfadar daldal þadþað erer ií midiummiðjum dal-dal- num hún var dóttir Karls hins Omálga er bió ad Karls á sonar Karls hins rauþaThe grapheme þ is written for ð and represents the archaic spelling. sonar Þorsteins Svỏrfs madr hennar het Þorkell oc var hann andaþr Þá þetta var son átti hún er Þióstólfr het hann ólst upp med módr sinni hann var eí miỏk brád- gior i Uppvexti oc helldr einrænn hann hafdizt eigi ad oc lá i elldaskala var hann því af sumum

fífl kalladr.

Madr sá bió at Holti er Biỏrn het hann var Hreiðarsson kona hans het Geyrrídur þau hỏfdu margt gangándi fe Biỏrn var maðr fáskiptinn oc var ei kalladr einhami hann var mikill vinur Ingvelldar. þá bió Liótr son Liótólfs goda á wỏll- um.

þá bió sá maðr at Tiỏrn er Þidrandi het hann var Háleiskr at ætt oc er eí getid um faderni hans hann var kappi hinn mesti oc úiaf-

nadar madur mikill oc harla Rrángsleitinn engiar þeirra Ingveldar oc Þidranda láu samann þar á bỏckunum oc bagaði hann Ingvelldi miỏc oc hafdi giarnan eð besta af engiunum Ingvelldr taladi um þetta nockrum sinnum oc giỏr- dist ei ad.

Það var einn tíma um haustid ad menn vóru á engium frá Tiỏrn oc Ingvardsstỏdum hús- karlar Ingvelldar vóru ad vinnu þá kom þidrandi þar oc heilsadi þeim

þeir tóku því. þá mælti þidrandi geingr vel heẏ vinnan Sveinar þá svaradi einn af þeim er þorkell het hann var leysingi Ingvelldar ad vonum seigir hann þar þier hafid iafnann hinn besta hlúta oc er þad raun mikil at ver mei- gum liggia undir álỏgum ẏdar er þad nú auþsed ad dauðir eru langfedgar Ingvelldar eí er þad seig- ir þidrandi oc ei vil eg þola brúkẏrdi þín
oc hió þegar þorkiel banahỏgg med háskieptri ỏxi er hann hafdi i hendi húskỏrlum vard billt vid oc fóru þegar heim oc sỏgdu Ingvelldi tíd- indinn hún tók illa ver- kinu þióstólfr son hennar heyrdi tal þeirra oc þa qvad hann vísú.

Reindar múnú randir, riódar i þegna blódi, Svanni . . . . . . . . sidarr . . . . . . . tidum riód.........klæði ristill fagr þistill, þó man þiód of hrídar
þiád . . . . . . . . . . .

Eí man það verda son minn enn hỏfum þó kyrt um hrid.

Það var einn dag at Ingvelldr lætr sỏdla hest sinn hún riður ofann at Hrafnstỏdum þar bió Hrafn broðir hennar hún seigir hỏnum vigid enn qvað það eí hid fysta óhappaverk þidranda en het henni þó lidi Sid- ann reið hún at Beggvids stỏdum Beggviðr var úti oc fagnar sẏstr sinni oc hafði þau sỏmu ummæli

eptir það rídur Ingvelldr heim oc seigir Syni sínum úmræðr þeirra bræðra enn hann let fátt ẏfir þióstólfr geck at heẏ- verkum það eptir var sumarsins oc tỏludust þeir ei vid þiostólfr oc þid- randi: þióstólfr var þá 14. Vetra. hann var þá meðal þeirra stædstu man- na i sveit manna sterk- astr oc frídr sẏnum oc agiæta vel á fót komid vig þorkiels mæltist illa fyrir i dalnum.

það sama haust fóru

fóru menn till retta fram i Tun.....The puncts are apparently written to represent a lacuna.þar vóru þeir bræðr Karls synir þiðrandi frá Tiỏrn Liótr.......Again, apparently the marking of a lacuna. þióstólfr fór oc heimann hann var þá i blárri ka- pu oc hỏggspiỏt mikid i hendi.

Nú koma menn til rietta oc vóru þar fẏrir meigin fiỏldi banda ur ỏllum dalnum þióstólfur heilsar þeim frændum sínum enn þeir tóku vel qveðiu hans menn vóru i riettum um dæg- inn oc bar eí til tidinda

þidrandi frá Tiỏrn haf- di ridid um dæginn stod hesti sinum er hann kall- aði Fifil hann var blei kr að lit hesturinn vard órór um dæginn þvi veðr var kalldt slítr hann nú beitsit oc hleipr fram at eptir dalnum nú hlaupa þeir eptir hỏnum oc verdr þióstólfr enn fliótasti oc gripr hann i tagl hesti- num oc helldr sva fost ad hann stendr kyrr nu kvam þiðrandi að i þessu oc mælti Sterkr maðr ertu þiostólfr oc mun ek nú
leinga nafn þitt oc kal- la þig Þióstólf Ham- rama."Now I will lengthen your name and call you Þjóstólfr Hamramma." According to Cleasby Vigfusson, the adjective hamramr is “a mythical term [meaning] able to change one’s shape; in the Sagas it is especially used of berserkers - men gifted with supernatural strength or seized with fits of warlike fury” (237). Orðabók Háskolans lists examples under hamrammur dating from the nineteenth century that convey the meaning ‘supernaturally strong’ (2002). Although a date for the meaning change has not been defined, it is clear that the term has undergone a semantic shift from Old Icelandic ‘berserkr’ (‘shapeshifter’) to Modern Icelandic ‘very strong.’ Because Þjóstólfr is never portrayed as a berserkr in the saga, there is no question that the author used the adjective in its modern sense, a fact that may support an 18th century composition date. eí lasta eg þad seigir þióstólfr enn mál á ek við þik Þidrandi oc vita vil eg hvart þú villt nockru bæta víg Þor kiels er þú drapst saklau- sann vel er slíks leitat seigir þidrandi enn þó man eí af febótum verda að sẏnni. þá skora ek þig á hólm iij. nóttum fyrir iól oc hafi sá sæmd er annan vinnr enn þid- randi qvadzt þess albúinn
rída menn nú heim oc verdr marg talad um hólm- gaunguna þẏkir mỏnn um þióstólfr hafa ærid mikid i fang færst at skora þidranda á hólm. þióstólfr kemr nú að máli við móðr sína oc seigir henni umræðr þeir- ra þidranda enn hún let fatt ẏfir oc qvað ser þúngt hug um seigia enn qvað þó nú eí tiá um að tala lidr nú að holmstefn- unni oc koma þeir á tilsettum tíma i hólma
þann er liggr i Svarfadar dals á ok kallast Ingvars holmi þá mælti þidrandi hvernig seigir hugr þer um hólmgaunguna enn þióst- ólfr qvaðzt eí um þad huxa sídann kasta þeir feldi undir fætr ser oc seigir þidrandi upp hólm- gaungu laug at hver sem fẏrr yrdi sár skilldi sik af hólmi leẏsa med V mỏr- kum ...... Lacuna indicated by scribe.þióstolfr átti fyrri at hỏggva oc hỏggr hann nú til þidranda á ỏxlina oc sundr viðbeinid
oc geck þegar á hólSic. þá mælti Þidrandi oc qvað visu.

Fregna þat muno þegnar Þidrandi á Islandi hardr geck hel garda hliódr...................Here the scribe indicates a lacuna that continues through the next 4 lines. .............................. .............................. .............................. ..............................

oc nú mælti þidrandi þetta mun upphaf þin- na afreks verka þióstólfr at þú hefr mik feldann oc hefi ek alldrei fẏrr

á einum sigrast hverki i barddỏgum eðr einvíg- um ok mæli ek það um at þú verdir mestur maðr i ætt þinni oc eptir þetta deẏr þidranda Víg þidranda frettist vida oc þẏckir flestum þióstólfi hafa gæfusamli- ga til tekist við slikann ofr- eflis mann sem eiga var oc qvaðu illa settiast úiaf- naðin þotti nú að Þióst- ólfr hefdi svarid sik i ætt þorsteins svỏrfs þidrandi vard faum harmdaudi

Nú lídr veturinn oc fram á sumar oc ber eí til tídinda. Sá at- burdur vard at saudamaðr Biỏrns i Hollti fanst dauðr fram i Dal þeim er liggr upp frá Hollti oc var hỏfud hans brotid á bak aptr var um þet- ta margrætt helldu menn því vallda óvætti noc- kra fram i dalnum þetta var sid um haust vard Byrni illt til Saudamans i hans stad oc lída sva nockrar

vikur.

það var einn dag at Ingvelldr var úti stỏdd hun ser að maðr reið ad gaardi hann var mikill vexti ok kendi hún þegar at þar var Biỏrn úr Hollti oc heilsadi hỏnum ok spẏrr tídinda enn qvað fátt nẏlunda utann hvað saudmaður væri vanfeinginn því einginn villdi tilverda hiá ser feargeimslu at hafa enn hún qvad meinlæti mikilmikit

at ovættir giỏrdu mỏnnum mein þá mælti Biỏrn sva er mál með vexti Vina min at ek villdi giarna beið- ast þióstólfs sonar þíns til sauðamans þar hann er afbragd annarra manna vona ek ad þá mundi betrast fiár geimslann ef hann yrdi til oc man ek launa ef vel er giỏrt Ingvelldr qvað þad vandasamt enn þo man ek til ẏnna vid son
minn oc vita hveriu hann svarar verdr nú sú málalẏkt at þióstólfr fer heim með Byrni oc teskzttekst á hendr fiárgeim slu oc fer sva fram um hrid.

þad er þessu næst að Byrni verdr vandt XXX. geldinga er þeir- ra leitad ok finnazt eí. þad. var einn morgun ad þióstólfr er snemma á fótum tekr spiót sitt oc geingr ur gardi hann geingr upp eptir

dalnum oc fram á mẏrar oc sva upp eptir dalnum sem leid lig- gur oc þegar hann kemr fram að dals bot- ninum gegnt Lánga- hrigg þá ser hann hvar trỏll skessa ein geingr iafnt framt hỏnum hann kastar á hana qveðiu sinni enn hún qvað þetta.

Hvad vill hingad, hamramr dóli bẏgdir vorar bratt at kanna.

hann qvad.

Hvad vill in arma, orum fundi, helio skal gẏsta, hẏriann dadlausa.

hún qvad.

Eigi man auþnaz, yngling þinom, os at hrella i eno minzta

hann qvad.

Mumli ei mella, moti os leingr. seig os hvat gẏrnustgirnumzt, sátt er spillom.

hún qvad

Hvers spẏrr hinn hamrami, her or dalnom, vær munum svara, vyrda ræðum.

hann qvað.

Hvad er at saudum, hvat er at mỏnnum hverfa margir. ........... gegnir

hún qvað.

því vallda þussar, þar med bergrisar, bræðr minir, bragna pína.

hann qvað.

Hvar búa þussar hvar bergrisar, þat vita gẏrnunst, vyrda skal hefna.

hún qvað.

Ek vil ei seigia, til sẏskÿna minna, þvi heliu hlióta, hratt skal á brott.

þá brá þióstólfr sverdi- nu ock hió til hennar enn hun brá ser undan oc bað griða en Þiostólfr qvadzt mundi drepa hana nema hún segdi hvad ólli Saudahvarfi bonda enn hún svarar fadir minn bẏr her fram i dalnum hann er bergrisi oc heitir Ulfur ek á tvo bræðr heitir annar Lodinn enn ann- ar Ulfhedinn þeir eru illir vidr eignar oc hin mestu trỏll þeir hafa ollað drápi sauðamans oc feartỏkunni oc manmun eí bẏrni gott til sau- da mans meðann værAccording to Björn Þórólfsson, early in the fourteenth century, é was written æ in the first person plural pronoun form (XV), and vær was used regularly by poets in place of vér to preserve rhyme (42). buum her oc þá qvað hún.

Þer man ek inna, þat þú gẏrnizt, ef at mik lætr, ỏttu ráða, oc enn qvad hún Ad aptni skulum, oss heimdraga, þá munu allir, þussar i Svefni

Nú skalltu Þióstólfr

seigir hún

bida her til i qveld þá mun ek láta þik vita nær færi gefzt á þeim fedgum

nu fer hún ferda sinna enn þióstólfr bidr um hrid ok er at qvelldi kvam þá kemr hún oc mællti